Hãy tưởng tượng bạn mở một email tưởng chừng như bình thường, và ngay lập tức, tài khoản ngân hàng của bạn biến mất. Hoặc bạn đang duyệt web thì màn hình bị khóa và một thông báo đòi tiền chuộc hiện lên. Những cảnh tượng này không phải là phim khoa học viễn tưởng, mà là những ví dụ thực tế về các cuộc tấn công mạng. Trong thời đại Internet vạn vật này, Internet không chỉ là một cầu nối tiện lợi mà còn là một bãi săn mồi của tin tặc. Từ quyền riêng tư cá nhân đến bí mật doanh nghiệp đến an ninh quốc gia, các cuộc tấn công mạng ở khắp mọi nơi, và sự tinh vi cùng sức mạnh hủy diệt của chúng thật đáng sợ. Những cuộc tấn công nào đang đe dọa chúng ta? Chúng hoạt động như thế nào, và chúng ta nên làm gì để đối phó? Hãy cùng xem xét tám cuộc tấn công mạng phổ biến nhất, đưa bạn vào một thế giới vừa quen thuộc vừa xa lạ.
Phần mềm độc hại
1. Phần mềm độc hại là gì? Phần mềm độc hại là một chương trình nguy hiểm được thiết kế để gây hại, đánh cắp hoặc kiểm soát hệ thống của người dùng. Nó xâm nhập vào thiết bị của người dùng thông qua các con đường tưởng chừng vô hại như tệp đính kèm email, các bản cập nhật phần mềm được ngụy trang hoặc các trang web tải xuống bất hợp pháp. Sau khi hoạt động, phần mềm độc hại có thể đánh cắp thông tin nhạy cảm, mã hóa dữ liệu, xóa tập tin hoặc thậm chí biến thiết bị thành "con rối" của kẻ tấn công.
2. Các loại phần mềm độc hại phổ biến
Vi-rút:Khi bám vào các chương trình hợp pháp, sau khi chạy, chúng tự nhân bản, lây nhiễm sang các tập tin khác, dẫn đến suy giảm hiệu năng hệ thống hoặc mất dữ liệu.
Sâu:Nó có thể tự lan truyền mà không cần chương trình chủ. Nó thường tự lây lan qua các lỗ hổng mạng và tiêu tốn tài nguyên mạng. Trojan: Giả dạng phần mềm hợp pháp để dụ người dùng cài đặt cửa hậu, từ đó có thể điều khiển thiết bị từ xa hoặc đánh cắp dữ liệu.
Phần mềm gián điệp:Theo dõi hành vi người dùng một cách bí mật, ghi lại các thao tác gõ phím hoặc lịch sử duyệt web, thường được sử dụng để đánh cắp mật khẩu và thông tin tài khoản ngân hàng.
Phần mềm tống tiền:Việc khóa thiết bị hoặc dữ liệu được mã hóa để đòi tiền chuộc mở khóa đã trở nên đặc biệt phổ biến trong những năm gần đây.
3. Sự lây lan và tác hại Phần mềm độc hại thường lây lan qua các phương tiện vật lý như email lừa đảo, quảng cáo độc hại hoặc USB. Tác hại có thể bao gồm rò rỉ dữ liệu, lỗi hệ thống, thiệt hại tài chính và thậm chí là mất uy tín doanh nghiệp. Ví dụ, phần mềm độc hại Emotet năm 2020 đã trở thành cơn ác mộng về an ninh doanh nghiệp khi lây nhiễm hàng triệu thiết bị trên toàn thế giới thông qua các tài liệu Office được ngụy trang.
4. Chiến lược phòng ngừa
• Cài đặt và cập nhật thường xuyên phần mềm diệt virus để quét tìm các tập tin đáng ngờ.
• Tránh nhấp vào các liên kết không rõ nguồn gốc hoặc tải xuống phần mềm từ các nguồn không xác định.
• Sao lưu dữ liệu quan trọng thường xuyên để tránh mất dữ liệu không thể phục hồi do mã độc tống tiền gây ra.
• Kích hoạt tường lửa để hạn chế truy cập mạng trái phép.
Phần mềm tống tiền
1. Ransomware hoạt động như thế nào? Ransomware là một loại phần mềm độc hại đặc biệt, khóa thiết bị của người dùng hoặc mã hóa dữ liệu quan trọng (ví dụ: tài liệu, cơ sở dữ liệu, mã nguồn) khiến nạn nhân không thể truy cập được. Kẻ tấn công thường yêu cầu thanh toán bằng các loại tiền điện tử khó theo dõi như bitcoin, và đe dọa sẽ phá hủy vĩnh viễn dữ liệu nếu không nhận được thanh toán.
2. Các trường hợp điển hình
Vụ tấn công đường ống dẫn dầu Colonial Pipeline năm 2021 đã gây chấn động thế giới. Phần mềm tống tiền DarkSide đã mã hóa hệ thống điều khiển của đường ống dẫn nhiên liệu chính ở bờ biển phía Đông Hoa Kỳ, khiến nguồn cung cấp nhiên liệu bị gián đoạn và bọn tấn công đòi tiền chuộc 4,4 triệu đô la. Sự cố này đã phơi bày tính dễ bị tổn thương của cơ sở hạ tầng trọng yếu trước phần mềm tống tiền.
3. Tại sao mã độc tống tiền lại nguy hiểm đến vậy?
Khả năng che giấu cao: Phần mềm tống tiền thường phát tán thông qua các thủ đoạn lừa đảo xã hội (ví dụ: giả mạo email hợp pháp), khiến người dùng khó phát hiện.
Lây lan nhanh chóng: Bằng cách khai thác các lỗ hổng mạng, ransomware có thể nhanh chóng lây nhiễm nhiều thiết bị trong một doanh nghiệp.
Khó khăn trong việc khôi phục: Nếu không có bản sao lưu hợp lệ, trả tiền chuộc có thể là lựa chọn duy nhất, nhưng việc khôi phục dữ liệu sau khi trả tiền chuộc có thể vẫn không khả thi.
4. Các biện pháp phòng vệ
• Thường xuyên sao lưu dữ liệu ngoại tuyến để đảm bảo có thể khôi phục dữ liệu quan trọng một cách nhanh chóng.
• Hệ thống Phát hiện và Phản hồi Điểm cuối (EDR) đã được triển khai để giám sát hành vi bất thường trong thời gian thực.
• Đào tạo nhân viên nhận diện email lừa đảo để họ không trở thành mục tiêu tấn công.
• Vá các lỗ hổng hệ thống và phần mềm kịp thời để giảm nguy cơ bị xâm nhập.
Lừa đảo qua mạng
1. Bản chất của lừa đảo trực tuyến (Phishing)
Tấn công lừa đảo (phishing) là một loại tấn công kỹ thuật xã hội, trong đó kẻ tấn công giả danh một tổ chức đáng tin cậy (như ngân hàng, nền tảng thương mại điện tử hoặc đồng nghiệp) để dụ dỗ nạn nhân tiết lộ thông tin nhạy cảm (như mật khẩu, số thẻ tín dụng) hoặc nhấp vào liên kết độc hại thông qua email, tin nhắn văn bản hoặc tin nhắn tức thời.
2. Các dạng thông dụng
• Lừa đảo qua email: Các email giả mạo chính thức nhằm dụ dỗ người dùng đăng nhập vào các trang web giả mạo và nhập thông tin đăng nhập của họ.
Tấn công Spear Phishing: Một hình thức tấn công được thiết kế riêng, nhắm vào một cá nhân hoặc nhóm cụ thể với tỷ lệ thành công cao hơn.
• Lừa đảo qua tin nhắn (Smishing): Gửi các thông báo giả mạo qua tin nhắn văn bản để dụ người dùng nhấp vào các liên kết độc hại.
• Lừa đảo qua điện thoại (Vishing): giả danh người có thẩm quyền qua điện thoại để lấy thông tin nhạy cảm.
3. Mối nguy hiểm và tác động
Các cuộc tấn công lừa đảo (phishing) tuy rẻ và dễ thực hiện nhưng có thể gây ra thiệt hại khổng lồ. Năm 2022, thiệt hại tài chính toàn cầu do các cuộc tấn công lừa đảo lên tới hàng tỷ đô la, bao gồm việc đánh cắp tài khoản cá nhân, rò rỉ dữ liệu doanh nghiệp và nhiều hơn nữa.
4. Các chiến lược đối phó
• Kiểm tra kỹ địa chỉ người gửi xem có lỗi chính tả hoặc tên miền bất thường hay không.
• Kích hoạt xác thực đa yếu tố (MFA) để giảm thiểu rủi ro ngay cả khi mật khẩu bị lộ.
• Sử dụng các công cụ chống lừa đảo trực tuyến để lọc bỏ các email và liên kết độc hại.
• Tổ chức các buổi huấn luyện nâng cao nhận thức về an ninh thường xuyên để tăng cường cảnh giác cho nhân viên.
Tấn công dai dẳng nâng cao (APT)
1. Định nghĩa về APT
Tấn công dai dẳng nâng cao (APT) là một cuộc tấn công mạng phức tạp, kéo dài, thường được thực hiện bởi các nhóm tin tặc cấp nhà nước hoặc các băng đảng tội phạm. Cuộc tấn công APT có mục tiêu rõ ràng và mức độ tùy chỉnh cao. Kẻ tấn công xâm nhập qua nhiều giai đoạn và ẩn nấp trong thời gian dài để đánh cắp dữ liệu bí mật hoặc gây thiệt hại cho hệ thống.
2. Luồng tấn công
Sự xâm nhập ban đầu:Xâm nhập bằng cách sử dụng email lừa đảo, khai thác lỗ hổng bảo mật hoặc tấn công chuỗi cung ứng.
Thiết lập chỗ đứng:Chèn các cửa hậu để duy trì quyền truy cập lâu dài.
Di chuyển ngang:Lan truyền trong mạng lưới mục tiêu để giành được quyền lực cao hơn.
Đánh cắp dữ liệu:Trích xuất thông tin nhạy cảm như tài sản trí tuệ hoặc tài liệu chiến lược.
Che giấu dấu vết:Xóa nhật ký để che giấu cuộc tấn công.
3. Các trường hợp điển hình
Vụ tấn công SolarWinds năm 2020 là một ví dụ điển hình về tấn công APT, trong đó tin tặc cài đặt mã độc thông qua một cuộc tấn công chuỗi cung ứng, ảnh hưởng đến hàng nghìn doanh nghiệp và cơ quan chính phủ trên toàn thế giới và đánh cắp một lượng lớn dữ liệu nhạy cảm.
4. Các điểm phòng thủ
• Triển khai hệ thống phát hiện xâm nhập (IDS) để giám sát lưu lượng mạng bất thường.
• Áp dụng nguyên tắc quyền hạn tối thiểu để hạn chế sự di chuyển ngang của kẻ tấn công.
• Tiến hành kiểm tra an ninh định kỳ để phát hiện các lỗ hổng tiềm ẩn.
• Phối hợp với các nền tảng thu thập thông tin tình báo về mối đe dọa để nắm bắt các xu hướng tấn công mới nhất.
Tấn công người trung gian (MITM)
1. Tấn công Man-in-the-middle hoạt động như thế nào?
Tấn công trung gian (MITM) là khi kẻ tấn công chèn, chặn và thao túng các đường truyền dữ liệu giữa hai bên mà không có sự đồng ý của họ. Kẻ tấn công có thể đánh cắp thông tin nhạy cảm, làm giả dữ liệu hoặc mạo danh một bên để gian lận.
2. Các dạng thông dụng
• Tấn công giả mạo Wi-Fi: Kẻ tấn công tạo ra các điểm truy cập Wi-Fi giả để dụ người dùng kết nối nhằm đánh cắp dữ liệu.
Tấn công giả mạo DNS: can thiệp vào các truy vấn DNS để chuyển hướng người dùng đến các trang web độc hại.
• Tấn công chiếm quyền điều khiển SSL: Giả mạo chứng chỉ SSL để chặn lưu lượng truy cập được mã hóa.
• Chiếm đoạt email: Chặn và chỉnh sửa nội dung email.
3. Các mối nguy hiểm
Các cuộc tấn công MITM (Man-in-the-Middle) gây ra mối đe dọa đáng kể đối với hệ thống ngân hàng trực tuyến, thương mại điện tử và làm việc từ xa, có thể dẫn đến việc đánh cắp tài khoản, giả mạo giao dịch hoặc lộ thông tin liên lạc nhạy cảm.
4. Các biện pháp phòng ngừa
• Sử dụng các trang web HTTPS để đảm bảo quá trình liên lạc được mã hóa.
• Tránh kết nối với mạng Wi-Fi công cộng hoặc sử dụng VPN để mã hóa lưu lượng truy cập.
• Kích hoạt dịch vụ phân giải DNS an toàn như DNSSEC.
• Kiểm tra tính hợp lệ của chứng chỉ SSL và cảnh giác với các cảnh báo ngoại lệ.
Tấn công SQL Injection
1. Cơ chế tấn công SQL Injection
Tấn công SQL injection là một hình thức tấn công chèn mã, trong đó kẻ tấn công chèn các câu lệnh SQL độc hại vào các trường nhập liệu của ứng dụng web (ví dụ: ô đăng nhập, thanh tìm kiếm) để đánh lừa cơ sở dữ liệu thực thi các lệnh bất hợp pháp, từ đó đánh cắp, làm sai lệch hoặc xóa dữ liệu.
2. Nguyên tắc tấn công
Hãy xem xét truy vấn SQL sau đây cho một biểu mẫu đăng nhập:
Kẻ tấn công xâm nhập:
Câu hỏi trở thành:
Thao tác này bỏ qua quá trình xác thực và cho phép kẻ tấn công đăng nhập.
3. Các mối nguy hiểm
Tấn công SQL injection có thể dẫn đến rò rỉ nội dung cơ sở dữ liệu, đánh cắp thông tin đăng nhập của người dùng, hoặc thậm chí chiếm quyền kiểm soát toàn bộ hệ thống. Vụ rò rỉ dữ liệu Equifax năm 2017 có liên quan đến lỗ hổng SQL injection, ảnh hưởng đến thông tin cá nhân của 147 triệu người dùng.
4. Hệ thống phòng thủ
• Sử dụng các truy vấn tham số hóa hoặc các câu lệnh được biên dịch trước để tránh việc nối trực tiếp dữ liệu đầu vào của người dùng.
• Triển khai tính hợp lệ và lọc dữ liệu đầu vào để loại bỏ các ký tự bất thường.
• Hạn chế quyền truy cập cơ sở dữ liệu để ngăn chặn kẻ tấn công thực hiện các hành động nguy hiểm.
• Thường xuyên quét các ứng dụng web để tìm lỗ hổng bảo mật và vá các rủi ro an ninh.
Tấn công DDoS
1. Bản chất của các cuộc tấn công DDoS
Tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DDoS) gửi các yêu cầu khổng lồ đến máy chủ mục tiêu bằng cách điều khiển một lượng lớn bot, làm cạn kiệt băng thông, tài nguyên phiên hoặc sức mạnh tính toán của máy chủ, và khiến người dùng thông thường không thể truy cập dịch vụ.
2. Các loại phổ biến
• Tấn công lưu lượng: gửi một lượng lớn gói tin và làm tắc nghẽn băng thông mạng.
• Tấn công giao thức: Khai thác các lỗ hổng trong giao thức TCP/IP để làm cạn kiệt tài nguyên phiên máy chủ.
• Các cuộc tấn công ở lớp ứng dụng: Làm tê liệt máy chủ web bằng cách giả mạo các yêu cầu hợp lệ của người dùng.
3. Các trường hợp điển hình
Vụ tấn công DDoS Dyn năm 2016 đã sử dụng mạng botnet Mirai để làm sập một số trang web lớn, bao gồm Twitter và Netflix, cho thấy rõ những rủi ro bảo mật của các thiết bị IoT.
4. Các chiến lược đối phó
• Triển khai các dịch vụ bảo vệ chống tấn công DDoS để lọc lưu lượng truy cập độc hại.
• Sử dụng mạng phân phối nội dung (CDN) để phân phối lưu lượng truy cập.
• Cấu hình bộ cân bằng tải để tăng khả năng xử lý của máy chủ.
• Giám sát lưu lượng mạng để phát hiện và xử lý kịp thời các sự cố bất thường.
Các mối đe dọa nội bộ
1. Định nghĩa về mối đe dọa nội bộ
Các mối đe dọa nội bộ đến từ những người dùng được ủy quyền (ví dụ: nhân viên, nhà thầu) trong một tổ chức, những người có thể lạm dụng đặc quyền của họ do hành vi xấu, sơ suất hoặc bị thao túng bởi các kẻ tấn công bên ngoài, dẫn đến rò rỉ dữ liệu hoặc hư hỏng hệ thống.
2. Loại mối đe dọa
• Nhân viên nội bộ có ý đồ xấu: Cố ý đánh cắp dữ liệu hoặc xâm nhập hệ thống để trục lợi.
• Nhân viên bất cẩn: Do thiếu nhận thức về an ninh, thao tác sai dẫn đến việc lộ lỗ hổng bảo mật.
• Tài khoản bị chiếm đoạt: Kẻ tấn công kiểm soát các tài khoản nội bộ thông qua hình thức lừa đảo trực tuyến hoặc đánh cắp thông tin đăng nhập.
3. Các mối nguy hiểm
Các mối đe dọa từ nội bộ rất khó phát hiện và có thể vượt qua các tường lửa truyền thống và hệ thống phát hiện xâm nhập. Năm 2021, một công ty công nghệ nổi tiếng đã mất hàng trăm triệu đô la do một nhân viên nội bộ làm rò rỉ mã nguồn.
4. Các biện pháp phòng thủ vững chắc
• Triển khai kiến trúc không tin tưởng (zero-trust) và xác minh tất cả các yêu cầu truy cập.
• Giám sát hành vi người dùng để phát hiện các thao tác bất thường.
• Tổ chức các buổi huấn luyện an toàn thường xuyên để nâng cao nhận thức của nhân viên.
• Hạn chế quyền truy cập vào dữ liệu nhạy cảm để giảm nguy cơ rò rỉ.
Thời gian đăng bài: 26 tháng 5 năm 2025
